Історична згадка про містечко Жорнища та Жорниський замок

1623 р., квітня 19. Вінниця. -

Лист-запис Олександри Іванової Красносельської, за першим шлюбом Северинової Боляновської, брацлавської ловчанки, за другим Ольбрихтової Кохановської, брацлавської земської судини, виданий від її та її хворого чоловіка Ольбрихта Кохановського імені брацлавському чашнику Якубові Пісочинському стосовно того, що вона квитує його за сплату ним їй 11500 польських злотих, в рахунок яких тримала в заставі з обома своїми чоловіками його дідичні половини містечка Жорнищ і тамтешнього замку (після цієї оплати обидві половини повертаються у володіння Якуба), а отримала з першим чоловіком Северином Боляновським цю маєтність у заставу за ту саму суму від коронного конюшого, кременецького і солецького старости кн. Криштофа Корибута Збаразького, який отримав її в заставу від Якубового брата Олександра Пісочинського, котрий на час отримання володів нею

Запис вінницького ґродського судді Костянтина Байбузи про прийняття ним листа Олександри Іванової Красносельської і Ольбрихтової Кохановської на їхнє прохання для запису його у ґродську книгу

 Ja, Alexandra Krasnosielska, pierszego małżeństwa Sewerynowa Bolanowska, a teraz wtórego Olbrychtowa Kochanowska, sędzina ziemska bracławska, pod niebytność dla choroby małżonka mego, z przytomnym y obecnym postanowieniem y bytnością vrodzone° je° m҃. pana Bohdana Krasnosielskiego, brata me° rodzone°, postanowieniem¹ y na niższe opisane rzeczy pozwoleniem, odstąpiwszy my oboie forum powiatów, woiewództw, iurizdicÿ sobie należących a teraźnieyszey iurisdiciey grodzkiey winickiey samych siebie, dobra y potomki poddawszy, czynim iawno y wyznaczamy tym naszym dobrowolnym quitom, naszym zapisem, komu o tym wiedzieć będzie należało, ninieyszym y na potym wieku potomne° ludziow, iż ia Kochanowska, maiąc pewną zastawną sumę pieniędzy złotych polskich puł dwanaści tysiąca na dobrach dziedzicznych, w woiewództwie Bracławskim leżących, na połowicy zamku y² miasteczku Żorniszczach vrodzonego je° m҃. p. Alexandra Piaseczyńskiego, którą był ten to p. Alexander Piaseczyński zastawił jaśnie oświeconemu xiężeciu je° m҃. Krysztofowi Korybutowi Zbarazkienu, koniuszemu koronnemu, krzemienieckiemu y soleckiemu staroście, y zapis swóy zastawny na tę swą połowicę tegoż zamku y miasteczka Żirniszcz y iego przynależnościy, poddanych y pożytków do xiąg trybunalskich lubelskich sądzenia spraw woiewódżtwa Kiiowskiego roku 1618 dnia 4 jula zeznał. A potym zaś xiąże je° m҃. pan koniuszy tę zastawnę sumę pół dwanaście tysięcÿ złotych ręcznym zapisem swoim z podpisem ręki swey y pieczięcią, także z podpisami y pieczęćmi ludzÿ zacnych na osobę teraźnieyszÿ zaznawaiącÿ, naonczas paniey Bolanowskiey, condescedował, który to ręczny zapis je° m҃. xiążęcia pana koniusze° taż pani Kochanowska, przychilaiąc się do konstytucÿ roku 1620 o membraniech wołyńskich y bracławskich, do akt grodzkich winickich per oblatam podała, iako te obadwa zapisy xiążęce y od xiążęcia służącÿ szyrzÿ w sobie obmawiaią. A iż tę połowicę zastawną przerzeczonych dóbr pół zamku y miasteczka Żorniszcz je° m҃. p. Alexander Piaseczyński je° m҃. panu Jakubowi Piaseczyńskiemu, czesznikowi bracławskiemu, bratu swemu rodzonemu, y je° własnym potomkom cum omni iure, dominio, proprietate tituloque hereditario przed xięgami grodskiemi winickimi wiecznie darował, resignował, tedy wykupienie tych dóbr nikomu inszemu nie należy, iedno je° m҃. panu Jakubowi Piaseczyńskiemu, który teraz tę sumę puł dwanaście tysięcy // złotych mnie, Kochanowskiey, zupełna y skutecznie oddał y zapłacił. A ia, Kochanowska, podniusszy tę sumę y onę z rąk je° m҃. pana Jakuba Piaseczyńskiego, cześnika bracławskie°, odliczywszy y wziąwszy, zaraz εкзнункъ z tych połowicy zamku y miasteczka Żorniszcz vstępuię y te dobra, iako je° m҃. własne, dziedziczne, do rąk y posesiey je° m҃. podaię y iuż do nich żadne° prawa ia y potomkowie moie nie maią y moc nie mogą, y z tey podniesioney y odebraney sumy puł dwanasta tysięcy złotych quituię wiecznemi, potomnemi czasy y zapisuię się z dobrami y potomkami memi, że nadaley do wyścia półrocza od daty te° zapisu ia, Kochanowska, y ia, brath iey Krasnosielsky, za chorobą je° m҃. małżonka swe°, skoro da P(an) B(óg) do pirsze° zdrowia przydzie, do approbatiey te° quitu nasze° stawić do xiąg grodzkich abo ziemskich winickich. Który to pan małżonek móy pospołu ze mną y mamy y powinni będziem, iako się y pod niżey pisanym zakładem, ze wszytkich dóbr naszych leżących y ruchomych y sum pieniężnych, gdziekolwiek maiących, terazli y na potym nabytych, yz potomkami naszemi [...] od przerzeczonego xiążęcia je° m҃. Krysztofa Zbarazkie°, koniuszego koronnego, albo quit dostaleczny z xiąg, albo condescensią dostateczną s te° zapisu zastawne° na puł dwanasta tysięcÿ złotych polskich, na połowicy zamku, misateczka Żorniszcz je° m҃. służącego, na osobę je° m҃. pana Jakuba Piaseczyńskie°, iuż tych dóbr wszytkich żorniskich dziedzicza, służące°, przed wyściem tego pułrocza otrzymać y takowy quit albo condescensią awtentyczną, z xiąg wyiętą, do rąk je° m҃. pana Jakuba Piaseczyńskie° oddać pod zakładem puł dwanasta tysięcÿ złotych polskich y szkodami. O którÿ zakład gdybyśmy tak y nowego quitu albo condescensiey od xiążęcia je° m҃. Zbarazkie° między tym czasem wysz opisanym nie otrzymali, od je° m҃. pana Jakuba Piaseczyńskie° y potomstwa ie°, my y potomkowie naszy, gdybyśmy byli pozwani do sądu grodzkie°, ziemskie° winickiego y trybunału lubelskiego, którekolwiek woiewództwo Kiiowskie, Wołyńskie y Bracławskie, tedy na pirszym roku na zawitym, krom wszelakich dilacÿ, protestacÿ, apelacÿ, prosequucÿ, ewazÿ, prescriptÿ tylekroć, ylekroć te° potrzeba będzie dosyć czyniąc, tey submissiey naszey zawicie odpowiadać obowięzuiem sie y zapisuiem się. I na tośmy dali ten nasz kwitowny zapis pod pieczęciami naszemi. A iż ia, Kochanowska, pisać nie vmiem, tedy tylko s podpisem ręki je° m҃. p. Bohdana Krasnosielskie°, brata mego rodzonego, który w osobie małżonka me° stawa y podpisuie się, także pod pieczęćmi y s podpisami rąk ludzÿ zacnych // na podpisiech niżey mianowanych, ode mnie oczewisto na to vproszonych. Działo się v Winicy roku 1623 aprila 19 dnia. Bohdan Krasnosielskÿ, imieniem p. siostry mey p. Olbrychtowey Kochanowskiey w osobie małżonka je° m҃., chorobą natenczas złożone°, stawaiący, ponieważ p. siostra pisać nie vmie, podpisuię się ręką swą własną. Wasiley Rohożińsky, w wieży natenczas siedzący, r. w. Semen Baybuza, vstnie proszony, ręką. Woiciech Domaniewsky, vstnie proszony, ręką swą.

A excepta tego quitu tak się w sobie ma: Roku 1623 aprila 20 dnia za oczewiśtym je° m҃. p. Alexandry Iwanowey Krasnosielskiego, łowczanki woiewódstwa Bracławskie°, Olbrychtowey Kochanowskiey, sędziney ziemskiey bracławskiey, y je° m҃. p. Bohdana Krasnosielskie° przyznaniem y proźbą przyiął na vrzędzie v xiąg grodzkich winickich. Kostanty Baybuza, sędzia, m. p.

 Львівська національна наукова бібліотека ім. В. Стефаника, від. рукописів, фонд 5, опис 1, справа 4138 III, арк. 100-101. Незасвідчена копія. Переклад з української.

¹ Зайве слово.   ² Далі має бути w.

Підготували: Микола Крикун, Олекса Піддубняк

Документальна згадка про Іллінці

 1622 р., травня 27. Вінниця. -

Декрет Вінницького ґродського суду за скаргою братів Гаврила і Юзефа Ободенських про поорання і покошення земель їхнього Іллінецького маєтку за наказом брацлавського чашника Якуба Пісочинського всупереч домовленості батька позивачів брацлавського земського судді Семена Ободенського і батька відповідача брацлавського підкоморія Лаврина Пісочинського про границю між їхніми маєтками

 Wypis s xiąg grodskich winickich woiewódstwa Brasławskiego

Roku Pańskiego 1622 ms҃ca maia 27 d.

Na roczkach sądowych grodskich winickich, od dnia 24 ms҃ca maia w roku, na dacie zwysz pisanych¹, przypadłych y sądownie odprawowanych, przed nami Wasiliem Kleszczowskim Hermanem, podstarościm, a Michałem Łaskiem, sędzią, vrzędnikami sądowemi grodskiemi winickimi, przytoczyła się sprawa z regestru sądowego za przywołaniem woźnego generała szlachetnego Wasila Bohatirewicza między vrodzonemi pany Hawriłem y Iuzephem Obodeńskimi, powodami, a vrodzonym panem Jakubem Piaseczyńskim, dziedzicem dóbr Żorniskich, pozwanym, za pozwem grodskim winickim, od powodów po pozwanego na roczky teraźnieysze w sprawie, niży mianowaney, wyniesionym, który za podniesieniem od strony powodowey v sądu był czytan y tak się w sobie ma:

Alexander Bałaban, starosta winicky

Tobie, vrodzonemu panu Jakubowi Piaseczyńskiemu, jednemu dziedzicowi dóbr Żorniskich

Ze wszystkich dóbr wm҃. lieżących y ruchomych zwirchnością ^2-Je° M.^-2 a władzą moią starościńską przykazuiem wm҃., abyś wm҃. przede mną a w niebytności mey tedy przed sądem moim grodskim winickim na roczkach grodskich winickich, które w roku teraźnieyszym 1622 ms҃ca maia 24 d. przypadną y w zamku Je° K. M. winickim sądzić się będą, sam oblicznie y zawicie stał naprzeciwko vrodzonym panom Hawriłowi y Iuzephowi Obodeńskim, które was pozywaią do zapisów antecesora swego vrodzonego niegdy Semena Obodeńskiego, sędziego ziemskiego brasławskiego, y oyca twego niebożczyka Ławrina Piaseczyńskiego, podkomorzego bra҃s., którim to zapisem zobopolnym obowięzali siebie y potomków swoich pod zakładem, w tym zapisie wyrażonym, cztirnasty³ kop groszy litewskich ieden drugiemu w grunt za kopce y znaki graniczne, w tych zapisech wyrażone, nie wdzirać się ani wstępować. Któremu zapisowi wm҃. dosić nie czyniąc, zakładów, w nim pomienionych, nie boiąc się, grunt powodów, ograniczony od Iliniec, ieden iego pokosił, a drugi poorał y szkód przez tysiąc złotych polskich vczyniłeś, zaczym w zakład przerzeczony we cztirista kop groszy litewskich y w drugą cztirista kop groszy litewskich nakładów popadłeś, o który zakład y szkody y abyś zapisowi antecesora twego, do którego się powodowie ze wszytkimi skutkami sprawy swey referuie⁴, dosić vczynił, ninieyszym pozwem wm҃. pozywa(ią) prawnie, abyś wm҃. na roku przyszłym odpowiadał. Pisan w zamku winickim roku 1622 apr҃lis 13 d. Konstanty Baybuza, pisarz.

A po wyczytaniu tego pozwu od powodów vmocowany ich szlachetny pan Stanisław Kawiecki za mocą zupełną, iemu do tey sprawy daną, v sądu ninieyszym stawszy, wyniesienia tego pozwu y roku, w nim słusznie w ty sprawie przypadłego, prawnie dowiedzszy, domowiał się, aby pozwanym⁵ na pozew vsprawiedliwiti się nakazano było. A pozwany iego m. pan // czasznik sam oczewiście v sądu ninieyszego, zachowawszy sobie wszelake obrony prawne wcale, powiedazał, y(ż) na ten pozew nieporządny sprawować się nie powinien, gdysz tytułu pierwszego, to iest czasnictwa powodowie w pozew swóy nie dołożyłi, zaczym prosił pozwany od roku y sprawy tey wolności, insze obrony prawne, jako y wyszey, wcale sobie zachowawszy. A vmocowany strony powodowey, zachowawszy wszelakie obrony prawne princypałom swym wcale, powiedział, że pozew dobry iest, porządnie napisany y tytuł pozwanego własny w pozew swóy włożyli, gdysz pierwszy tytuł iest Piaseczyńsky y z własnego tytułu onego się pozwało, a nie z urzędu iego czasznictwa; co vkazuiąc s prawa pospolitego, prosił plenipotent powodowey strony, aby sąd, dobry pozew vznaswszy, pozwanemu na pozew sprawować się nakazał, insze obrony prawne wcale zachowawszy. Sąd ninieyszy grodsky winicky, controwersy stron obudwuch zrozumiawszy, ponieważ czasznictwa powodowie w pozwie swoiem nie dołożyli, dla tego pozwanego od roku y pozwu takowe° wolnym czyni. Od którego dekretu vmocowany strony powodowey do sądu głównego tribunału lubelskiego apelewał. Sąd im tey apelacy dopuściwszy, rok za nią stronom obudwum v mianowanego sądu trybunalskiego w Lublinie w ten czas, gdy sprawy woiewództwa Brasławskiego porządkiem inszych coronnych woiewództw naprzód po dacie dekretu ninieyszego przypadną y sądzić się będą, ku rosprawie sprawy stanowić się złożył y ninieyszym dekretem składa y oznacza rezu z pozwu.

Co wszystko dla pamięci do xiąg iest zapisano, s których y ten wypis pod pieczęciami naszemi iest wydan. Pisan w zamku winickim. Mp.

 Львівська національна наукова бібліотека ім. В. Стефаника, від. рукописів, фонд 5, опис 1, справа 4121 III, арк. 36-36зв. Незасвідчена копія. Переклад з руської.

 ¹ pisanym   ^{2- -2} Je° K. M.   ³ Має бути cztirista.   ⁴ referuią   ⁵ pozwanemu

Підготували: Микола Крикун, Олекса Піддубняк

Історична згадка про Жорниський замок

1621 р., червня 27. Вінниця. -

Лист-добровільний запис королівського дворянина Олександра Пісочинського про відступлення ним у безумовне володіння братові брацлавському чашнику Якубові Пісочинському своєї половини м. Жорнищ і половини Жорнищського замку (за виписом з вінницької ґродської книги 3 серпня 1621 р.)

Wypis s ksiąg grodzkich wynniczkych woiewócztwa Braczławskie°

Liata Bożego narodzenia 1621 miesiącza augusta 3 dnia

Do urzedu y actów ninieyszich grodczkich wynniczkych w zamek¹ Je° Krolewskiey Mści wynniczkim przede mnię, Michała Łaska, sędzię grodczkie° wynniczkie°, przyszedszy y oblicznie postanowiwszy się, urodzony ie° mść pan Alexander Piaseczyński, dworzanin Ie° Królewskiey Mści, na cielie y umyślie zdrowy będąc, prawa, powiatu y iurisditiey, sobie należączych, odstąpiwszy a dzisieyszey iurisditiey groczkiey wynnickiey same° siebie, potomki y dobra swoie wszystkie, leżącze y ruchome, sumy pieniężne, teraz maiączyie y na potem nabyte, poddaiączy, iawnie, ustnie y dobrowolnie dlia zapisania do ksiąg ninieyszych groczkych wynniczkych zeznał, iż on połowicze zupełną maiętności ^2-swoie oyczyste^-2, tu, w woiewócztwie Braczławskim leżącza³, to iest miesteczko Żornisc y połowicze zamku tegosz miesteczka Żorniszcz, połowicze zamku s prawem wiecznie° podawania kapłana y ze wszystkimi na połowicze moiey, z miesczanami, poddanemi, stawami, młynami, borami, liasami y wsistkiemi pożytkami, małemi y wielkiemi, iako się ta połowicza tych dóbr [...] swoimi przynależnoścziami [...], iako się w [...] y obbodziech ma, ze wsistkim [...] urodzonemu je° mści panu Iakubowi Piaseczyńskiemu, bratowi swemu młodszemu, y ie° własnym potomkom wiecznie y nieodłożnie dał, darował na wieki wiecznie y nieodzownie, prawa y tytułem, nigdy nieodzownym, zapisał y rezignował, y tego listu ustnego y dobrowolnego wieczystey rezygnacyey zeznania swe° list dobrowolny zapis swóy, ręką własną podpisany y pieczęcią przypieczętowany, s pieczęciami y s podpisami rąk liudzi zacznych, na świadecztwo od ie° mści uprosonych dany, szyrzey o tem pisany, przede mną, urzędem, pokładaiączy, prosił, aby do ksiąg groczkich wynniczkych wpisany był. Które° ia, urząd, ogliądawszy, widząc, bydz słusne°, prawnie uczynione°, s pieczęczmi y s podpisami rąk, pełne°, ni w czem nie podeyzrane°, czytałem, y słowo od słowa tak się w sobie ma:

Ja, Alexander Piaseczyńsky, odstąpiwszy xiąstw, woiewództw, powiątów, forum, iurisditiey, sobie należączych, a teraźnieyszey iurisdytiey groczkiei wynniczkiey sobie same°, potomki y dobra swoie wszeliake, leżącze y ruchome, sumy pieniążne, tak teraz maiączyie, iako y potym za łaską Bożą nabyte, poddawszy, czinię iawno y wyznawam tym moiey wieczystey rezygnatiey zapisem, komu o tem wiedzieć będzie należało, teraz y na potym wieki potomne° liudziom, yż ia, maiączy według prawa wolność zupełną nie cześciami, alie wsistkimi społna dobrami swemi, szafowaty, a k temu doznawszy wielie chęczi, życzliwośczy brata swe° rodzone°, który w mołodych latach // po oycu naszym został, chcąc temu braterska nagrogzić y contentować tak, iako by on na mnie iuż żadney przyczyny do rozerwania miłośczy braterskiey nie miał, ale aby y potomnie między potomstwem naszym zgoda, miłość bywała, połowicze maiętności swoie oyczistoie, w woiewócztwie Braczławskim leżącą, to iest miasteczko Żornisc y połowicze zamku tegoż miasteczka Żornisczkie°, y połowicze kościoła z prawem wieczne° podawania kapłana, co [...] ius patronatus y ze wszystkiemi na połowicze moie miesczanami, poddanemi, stawami, młynami, rudami żełaznemi i tertycznemi, borami, liasami, gaiami, dąbrowami, ch(wo)rostami, zarośliami, łowy zwierzynemi y ptaszynemi, czynszami, datkami, ospami, podatkami, dziesięczinami wołowymi y owczemi, świnnemi, miodowemi, stawami, lożyskami, pasiekami, pasieczisczami, sliepniami, borciami, lewadami, twaniami, zachodami, uroczisczami, horodisczami, ze wszistkimi pożytkami małemi y wielkiemi, teraz maiączymi y napotem za łaską Bożą y zmysłom ludzkim wynaydenemi, żadnych niewyimiączy, tak długo, seroko, iako się taia połowicza tych dóbr miasteczka Żorniscz z ie° przinależnoścziami rozcziągneła y iako się w swych grontech, miedzach y obchodziech ma długo y seroko mianowanemi y niemianowanemi, także niemianowane mianowanemu, a mianowane niemianowanemu, niczem skodyć nie ma, owo ze wsistkim prawem, państwem, titułem y rezignacią, nigdy nieodzowną, urodzonemu ie° mści panu Iakubowi Piaseczyńskiemu, czasznikowi braczlawskie(mu), y ie° własnym potomkom wiecznie y nieodzownie daie, daruie na wieki wieczne y nieodzownie, prawem y tytułem, nigdy nieodzownym, zapysuię y rezygnuię. Wolno pomienionemu bratowi memu panu Jakubowi Piaseczyńskiemu w te dobra, ode mnie wiecznie darowane, dać, darować, zamienicz, zastawicz, na kościół zapisacz y według woli y upodobania swego onemu zachowacz. A ia się w tę dobrą wsistkie połowicze y po mnie potomkowie moie oboiego rodzaiu, krewni, blizkie y powynni, wstępować nie maiący, ale iuż odtąd zaraz daię y postępuię dobra połowicze Żornisc przerzeczonemu bratowi moiemu panu Iakubowi Piaseczyńskiemu, uwiązania y posesye przez woźnego y dwóch szlachtyczów, które° y których sobie on sposobić lub przydanych, lub nieprzydanych od urzędu. Którego to wiązania y possesy ja sam przez siebie y przez persony swoię, naprawne zabraniac nie maią, ale owszem ze wszystkich dóbr swych, wyżey mianowanych, yz potomkami swymi zapisuie się, poddawszy się pod wysz mianowany reces od wszelakich praw y impedimentów, zapisów pirszych y pośliednieyszych, wiecznoścy praw dożywocia, obligacy zastawnych, pozwów, przypozwów, naniesionych zysków, przezyskuw y zakładów troiakich u kożdego sądu y prawa, przez wszystkie dawności ziemskie, yle do który osoby dawność ziemska należy, tylekroć, jlekroć tego potrzeba bedzie, bronić, zastempować y te dobra czyste y nieobciązone oddać ia y po mnie potomkowie y naśladky moie y dóbr moich maią, a to pod szkodami ziemskimi na gołe słowo, oprócz przysięgi swoiey ciełesney, oszacowanemi. A żeby ten móy rezygnacy zapis był większy wagi y moci, tedy z tychże wyżey mianowany dubr moich yz potomkamy moimi zapisuie się oddać, tego zapisu // nim rok cały, zupełny wydzie, autentice do xiąg teraźnieyszych grodzkich winnickich zeznać, a wyiąwszy to, com zeznał, do xiąg wiecznych ziemskich winickich albo trybunalskich lubelskich, moc, wieczność w sobie maiących, przynieść y ony tak, jako teraz iest zeznany, zeznawszy, dać w xięgi wiecznie wpisać pod takimiż obowięzkami, szkodami ziemskiemi na gołe słowo oszacowanemi. O kture to takie szkody, z namneyszy przyczyny popadłe, tak o nieobronienie y niewykonanie od wszelakich jmpedimentów, jako y niezeznanie tego zapisu, gdybym się dał y dopuścił do sądu grodskie°, lubelskie⁴ wynickie, albo do sądów ziemskich y grodzkich w woiewództwach y powieciech w Kijowskim y w Wołyńskim, y w Brasławskim, także y do sądu tribunalskie° lubelskie°, w którekolwiek woiewództwo y powiat tych trzech woiewództw, tak na same woiewództwa, jako y na konserwaty y sprawy urzędowę tych woiewództw za dworem y na seym walny, y do sąduw gołych⁵ Jε° Królewskiey M., albo, czego Boże vchoway, zeby nastompiło bezkrólewie a byliby nowe sądy vchwalone, iako ich pospolicie kapturowyie zowią, pozwać, a po mnie potomkowie moy dały y dopuścili się, tedy pozwany na pirwszym roku, jako na zawitym, który zawity mieć chcę, gdybym rokiem choć nabliższy tydniem przed roczkami y w same roczky tego dnia, gdy przypadną, ^6-j ta sprawa^-6 by przypadła, choćby w rence, by tesz w parafÿ, w kostiele, gdziem się urodził albo gdziebym przemieszkował, był pozów położony, stać y odprawować, y od onego sądu, do którego będę ja a po mnie potomkowie moie, nie odstępuiąc, dosić uczynić nieporządnym położeniem pozwu y otrzymaniem processu, nie ganiąc żadnemi dilacyami prawymi, prostą y prawdzywą chorobą, większą sprawą, na munimęta żadne, na kwit y zastempce, małością lat potomków, nie zazywaiąc ewazyiami, apellaciami, prozekuciami, przez⁷ protestaciami, daniem vwiązania w dobra z wynami małemi y wielkiemi, służbą Jε K. M. y Rzeczy Pospolity y εxemptem, kwitami pirszemi y poślednimi, morem, głodem, powodzią, zerwaniem mostuw, seimem, decretami żadnemi, seymowymi y tribunalskymi, constitutiami y statutami starymi y nowymi, niewartośti temu zapisowi y jε° obowiązkiem, y ni skąd nie zadaiąc, ale zaraz szkody, na gołe słowa oszacowane, s ktureykolwiek miary nie popełniony y przepadłe skazany, zapłaciwszy, przez ten zapis przy cały zupełny moci wiecznie, nieporusznie, dokond jeno wiek nadłuhszy, prawo y porądek swóy w Rzeczy Pospolity Polsky ponysie⁸, zostawać ma. Przeciwko kturemu zapisowi memu wszystkych jn genere et speciphice obrón prawnych wyrzekam się y co iedno inszym winnym obrony prawne w taky ruwney sprawie służą mnie y potomkom moim, na przekazie być maią, owo wszystkich obrón, którychby ieno zmysł y dowcip ludzky wyiąc może, zarzekam się y tym zapisem moim ys potomkami moiemi wypisuię się wiecznie. Y na tym dał ten móy wieczysty resygnaciey list zapis z pieczęcią y podpisem własny ręki moiey, a za ustną y oczewystą proźbą moią jch mość panowie a przyiaciele // moie na podpisach, niżey mianowani, rękami swoiemi własnemi podpisać się y pieczęci swoie przyłożyć raczyli. Pisan w Winnicy roku 1621 miesięca czerwca 27 dnia.

W tego zapisu zeznanego pieczęci przycisnionych 3, a podpis rąk temi słowy: Alexander Piasoczyńsky, dworny Jm. K., ręką swoią. Przoszony pieczętarz Obodeńsky Fedor, r(ęką). Oczewyscie proszony pieczętarz Grzegorz Roskowski, ręką.

Ktury to ustnie y dobrowolnie oczewiste zeznany zapis wieczystey rezygnacy j. mści pana Alexandra Piasoczyńskiego za proźboiu jmść samego do xiąg grodzkich winnickich zapisano, z których y ten wypis pod pieczencą grodzką winnicką iest wydan. Pisan w zamku winnickim.

 Kostanty Baybuza, pisarz grodsky winnicky, mp.

Korigował Roskowsky, mp.

 Львівська національна наукова бібліотека ім. В. Стефаника, від. рукописів, фонд 5, опис 1, справа 4105 ІІІ, арк. 100-101зв. Засвідчена копія без печатки. Переклад принаймні формулярної частини з української мови.

 ¹ zamku   ^{2- -2} swoiey oyczystey   ³ leżączey   ⁴ Має бути lub ziemskiego.   ⁵ głównych    ^{6- -6} Подано двічі.   ⁷ Зайве.    ⁸ poniesie

 Підготували: Микола Крикун, Олекса Піддубняк

Документальне джерело до історії Куни

 1620 р., жовтня 1. Куна. -

Лист Галени або Гальшки Семенівни Слупичанки Василевої Рогозинської Стефанові Кирдейовичу Джусі, брацлавському підвоєводі, стосовно позичених нею у нього півтори тисячі польських злотих (за виписом з вінницької ґродської книги 11 листопада 1623 р.)

Wypis s xiąg grodzkich winickich woiewództwa Brasławskiego

 Roku Bożego narodzenia 1621 msca juniy 25 dnia

W roczki sądowie grodskie winickie, od dnia dwudzieste° wtórego msca juniy w roku teraźnieyszym, na dacie wyży pisanym, w zamku Je° K. Mści winickim prawnie przywołane y sądownie oddprawować poczęte, przed nami, Jwanem Bohuszom Deszkowskim, podstarościm, Michałem Łaskiem, sędzią, vrzędnikami sądowymi grodzkimi winickimi, postanowiwszy się oczewisto, vrodzony je° mść pan Stephan Kirdyyowicz Dżusa z Lachowa, podwoiewodzi brasławski, opowiadał, iż vrodzona jey mść pani Halena albo Halszka Siemionowna Słupiczanka Wasilowa Rohozyńska przy bytności y s pozwoleniem małżonka swe° pana Wasila Rohozińskiego pewną sumę pieniędzy rękodaynego długu pułtora tisięcy złotych polskich winna iemu została, na to list dobrowolny zapis swóy pod pieczęcią swą y s podpisem własney ręki małżonka swego, jż sama pisać nie vmię, także pod pieczęciami y s podpisami rąk ludzi zacnych, na świadectwo prawnych dała y na czas pewny, to iest na środopóście Postu Wielkie° według starego calendarza, w roku, da Pan Bóg, przyszłym 1622 przypadaiącego¹, oddać y zapłacić zapisała się, jako o tym zapis szyrzy w sobie ma. A iż constytucya seymu przeszłe° warszawskie° takowe zapysy ręczne na iakąkolwiek rzecz przedtym dane, per oblatam do ksiąg podawać vczynić², te opowiadanie, ten zapis swóy częścią dla tey constytucyey, a częścią dla trwog wielkich, tymi czasy zachodzących, dlia wpisania do xsiąg dzisieyszych grodzkich winnickich per oblatam podał(a), przosząc, aby przyiąt y do xiąg vpisany był. Którego my, vrząd, przyimuiąc, przed sobą czytać kazali, y słowo od słowa tak się w sobie ma:

Ja, Halena albo Halszka Siemienowna Słupiczanka Wasilowa Rohozyńska przy bytności y s pozwoleniem małżonka mego pomienionego ie° mści pana Wasila Rohozińskiego, prawa powiatu y iur(y)zdycyey, sobie należney, odstąpiwszy, pod ten list dobrowolny zapis móy y wszytkie iego condytie, obowiązky y parography, niży napisane, samą siebie dać, potomki mię y dobra moie wszytkie y wszelakie, leżące y ruchome, które teraz mam y na potym, da Bóg, mieć będę, poddaiąć y wtelaiąć, kożdemu, komuby o tym teraz y na potym wiedzieć należało, czynie jawno, oznaymuię tym moym listem dobrowolnym zapisem, zeznawam, jż ia ku wielkiey, pilney a gwałtowney potrzebie mey v je° mści pana Stephana Kirdegewicza Dżusy z Lachowa, podwoiewodziego brasławskiego, wzięła, pożyczyła y rękami swymi własnemi odliczyła y odebrała pewnę sumę pieniędzy, gotowych pieniędzy rękodaynego długu pułtora tisięcy złotych polskich. Którą sumę mianowanę pułtora tisięcy złotych ze wszytkich dóbr moych ys potomkami memi zapisuię się je° mści pan(u) Dżusie samem(u), a po nim małżonce y potomkom je° mści y kożdemu takowemu, v kogoby ten list móy zapis od je° mści pana Dżusy, małżonki y potomków je° mści za wliwkiem prawa albo y bez wliwku prawne° był, na dzień y czas pewny, to iest na środopoście // na środopoście Postu Wielkiego według starego calendarza, w roku, da Bóg, przyszłym 1622 przypadaiące°¹, w zamku winickim, w cancellariey przy xięgach grodzkich winickich albo gdzie wola będzę je° mści pana Dżusy, jakom sama wzięła gotowe pieniędze, także gotowymi pieniędzami monetą dobrą oddać y zapłacić pod zakładem takoweyże sumy pułtora tisięca złotych polskich, pod winami trzech tróyga trzech cztyrnastu grzywien pieniędzy polskich sądowi, do któregobym sama ja a po mnie potomkowie moie pozwani byli, y drugich trzech tróyga trzech cztyrnastu grzywien pieniędzy stronie pozywaiącey, także pod nagrodzeniem szkod gołym słowem, krom przysięgi cielesney y dowodu, od je° mści pana Dżusy albo małżonki y potomków je° mścy oszacowanych lubo w pozwie położonych. O ktury zakład winy y szkody w niezapłaczeniu na czas oznaczony sumy jstotniey mianowaney pułtora tisiąca złotych polskich y sprzeciwieństwo temu zapisowi memu, y o niezapłaczenie sumy pożyczoney wolno będzie ie° mści panu Dżusie, małżonce y potomkom ie° mści, y kożdemu, ten list zapis móy maiącemu, mnie samą, a po mnie małżonka y potomki moie, y każdego, maiętność moię po mnie dzierżącego y vżywaiącego, do wszelakie° sądu y vrzędu, do iakich strona sama chcieć będzie, tak ziemskiego, grodzkie°, w którykolwiek powiat y woiewództwo, choć mnie, potomkom y dobram moym nienalezne°, mianowicie do sądów y vrzedów grodzkich, ziemskich kiiowskich, wołyńskich y winickich, y inszych wszelakich, także do sądu główne° trybunałskiego lubelskie°, także w którykolwiek powiat, woiewództwo Kiiowskie, Wołyńskie y Brasławskie albo między conserwaty mianowanych woiewództw, między sprawy coronne, lub też na seym za dworem albo, cze Boże vchoway, bezkrólewia [...] do sądu capturowego, albo iakie³ naonczas w Koronie Polskiey vchwalony będzie, pozwem y rokiem zawitym, który sobie samemu, małżonkowi y potomkom moym zawżdy v kożde° prawa, sądu y vrzędu zawitym tym zapisem moym czynię, przyimuię y naznaczam, by y nakrótszym, y trzeci dzień przed prawem pozwana, gdzie ja a po mnie małżonek móy y potomkowie moie za pirszym pozwem, na pirszym roku, jako zawitym, sami osobami swymi, nie przez sług, prokuratorów y vmocowanych swoych, oczewisto stanąc mamy, stanąwszy, pozwu y roku niczym nie zbiiaiąc, nie burąc, niesienia pozwu woźnego y mocy nie pytaiąc się, przeciwko regestrowi, także do actora albo do actorów y vmocowanego ich, nic nie mówiąc, obrón prawnych y nieprawnych, w prawie, constytucyach y statutach opisanych, y z dowścipu ludzkie° wynaydzionych, także dylacyi y εxcepcyi niiakych nie zażywaiąc, na pomoc sobie nic nie wynayduiąc, chorobą y obłożną, prawdziwą mnie samey, małżonka y potomków moych, sług, posłańców y vmocowanych naszych, nie zakładaiąc większą sprawą, seymom walnym y seymikiem powiatowym, morem, powietrzem, wtargnieniem, cze° Boże vchoway, nieprzłła Krzyza Ś. do panstw Ie° K. Mści koronnych, woyną, εxemptem, rokoszem, pirszym y poślednieyszymi wiciami, pospolitym ruszeniem, posługa Iego Kr. Mści y Rz. Pslitey, poselstwem do państw postronnych, małością lat potomków, nieprzypozwaniem po śmierci czyiey albo po roku iakim przepełzłym y po śmierci którego vrzędnika, odnowieniem sądu, bezkrólewiem, wylaniem wód, połamaniem mostów, zginieniem albo vgonieniem pieniędzy, spustoszeniem maiętności // maiętności, εuaziami, kwitami niiakimi ręcznymi y zeznanymi, który ynakszy nie może być, tylko przy zapłaceniu wszystkie°, zupełna wrucenia te° zapisu mego y kwit⁴ w sądzie zupełnym, oczewisto przyznany⁵, nie szczycząć się należności actora, actiey y sądowi, nie zadaiąc od decretu albo od decretów, nie apeluiąc apellatyi, nie prosequiąc sądu o zły wskaz a strony o zły przewód prawa, nie pozywaiąc, zapisowi, nieważności y dawności niiakiey nie zadaiąc, na zapłatę do przyszłych roków y na pokazanie quitu iakiego albo na munimenta, cause necessaria specifica ta y causam per ymentia nie burąc, niepuszczeniem albo vstąpeniem maiętności, albo fantami iakimi, nie na raty roskładaiąc, ale zaraz, od sądu nie odchodząc y z mieysca nie stąpaiąc, pierszego te° dnia, drugiego y trzeciego nie czekaiąc, kto ma ciężą tego nie wiąząc, nie affectuiąc, wszytko zupełna tak sumę ystotną pożyczanę, iako zakładaiąc winy y szkody gotowymi pieniędzmi oddać y skutecznie zapłacić s potomkami memi powynna będę, y sąd albo vrząd, do które° się ta sprawa przytoczyćby miała, żadnych obrón mnie samey, małżonka y potomków moych, chociaby byli zaprawnieysze, nie słuchaiąc, dobrodziystw niiakich mnie, małżonkowi memu y potomkom moym nie pozwalaiąc, na prawo y samą rzecz nie oglądaiąc się, według tego zapisu me° mnie y potomków moych sądzić, sumą ystotną, zakład, winy y szkody, jeślibym do prawa stanąć vpornie nie chciała [...] y stawszy, wskazaniu sądowemu dosyć nie czyniła, na mnie samey, na potomkach y dobrach moych wszelakich, leżących y ruchomych, wskazać, przysądzić y odprawę nie porądkiem statutowym, ale zaraz za wszytko tak za sumę ystotną, iako y za zakład winy y szkody, mocno, skuteczną y nieodwłoczną vczynić, dobra moie wszytkie stronie podać powinien będzie. A ieślibym ja albo małżonek móy lub potomkowie moie tak vpornie byli a odprawy za to wszytko vczynić zabronili, tedy ten sąd y vrząd mnie [...]mac do sądu głównego trybunału lubelskie° y w którykolwiek powiat y woiewództwo Kiiowskie, Wołyńskie y Brasławskie albo między sprawy conserwatne mianowanych woiewództw y między sprawy coronne czwartkowe albo sobotne lub też do sądu, iaki naonczas postanowiony y vphaleny będzie, na banitią y wywolanie s Korony Polskiey y państw, do niey przynależnych, listem swoym odesłać ma. Za którym odesłaniem takowym y za przypozwem, albo y bez przypozwu, tylko za tym odesłaniem sądowym ja sama a po mnie małżonek móy albo potomkowie moie, stawszy przy pozwu, ieśliby iaki wyniesiony, choczby nieporządnie pisany y niewczas wydany był, żeby [...] sześci, cztyrech albo y dwuch niedzielmi wyszło, także przeciwko terminowi y wpisaniu w regestr nic nie mowiąc, nie contradycuiąc wynoszeniu przypozwu, nie pytaiąc się obrón prawnych y nieprawnych, w pospolitości wszytkich, także dylacyi, exceptyi, któreby ied[...] mnie, małżonkowi memu y potomkom moym s prawa y z wymysłu ludźkie wynaydiony [...] pomocy być mieli, wyszey w tym zapisie moym mianowanych y niemianowanych nie zazywaiąc, w controwersye nie wdawaiąc się, chorobą obłożną, woyną y εxemptem, pospolitym ruszeniem, poselstwęm do państw postronnych albo na seym nie szczycząc się, postępku prawnego, jeśże dobrze stopniami prawnymi odzierżany iest, nie patrąc y onego per male abtentum y przysięgą na niewiadomości nie znosząc, nic ku obronie sobie nie wnosząc, ten tylko list zapis móy obaczywszy, zaraz wszytko, zupełna zyski, przezyski s troiakimi zakładami oddać y zapłacić mam y powinna będę, a po nmie potomkowie moie powinni będą. // A jeślibym ia albo po mnie potomkowie moie prawa nie posłuszni byli y banitią na sobie odierżec dopuścili, tedy żadne° podniesienia s cancellariey Je° Kr. Mści brać nie mamy, a chociaby mnie albo potomkom moym było dano y pozwolono, nic nam ku pomocy być nie ma y do żadney sprawy za takim podniesieniem przypuszczony być nie mamy. Y owszem sąd albo vrząd wszelaki zaraz po publikatiey na mnie albo potomkach moych tey banitiey, nie czekaiąc wyścia dwunastu niedziel, odprawę mocną, skutieczną y nieodwłoczną na dobrach moych wszetkich, leżących y ruchomych vczynić y stronie pozywaiącey do dzierżania y potym w zyskach, przezyskach podać powinien będzie. Przy którey odprawie choćby się iakie krwie rozlanie albo zabóystwo z strony mey y spustoszenie maiętności stało, te° tak na sądzie, vrzędzie, iako y na stronie prawnie y niiakim ynszym sposobem dochodzić y pozyskiwać w dzierżaniu na iakie przeszkody sama przez się y przez małżonka, y potomki moię, y przez kogo ynsze° czynić, trudności zadawać, do prawa pozywać nie mamy, móc nie będiemy, [...] od inszych trudności, przeszkód od zapisów pirwszych y poślednieyszych, od zysków, przezysków y ciężarów wszelakich, iakimkolwiek sposobiem od ko°kolwiek przed tym y napotym naniesionych, v każde° prawa, sądu y vrzędu za oznaymieniem strony swym własnym kosztem y nakładem bronić, oczyszczać, zastępować y wolne aż do oddania skuteczne° wszytkie° zupełnie zysków, przezysków y troiakich zakładów zapłacenia czynić mam y powinna będę. Po zapłaceniu y spustoszeniu maiętności y o żadne szkody, w niey poczynionę pozywać ys potomkami memi nie mam y nie będę mogła, y ze wszytkie° kwitowi powinna będę, a po mnie potomkowie moie powinni będą pod zakładem, wysz napisanym, y wszelakimi ciężarami, w tym zapisie mianowanymi, które ja na [...] potomki y dobra moie wszelakie, y leżące, y ruchomę, dobrowolnie wnoszę, przyimuię y o tym s potomkami memi dosyć czynić, ylekroc te° potrzeba będzie, powinna będę. Y na tom je° mści pan(u) Stephanowi Dżusie z Lachowa dała ten list móy dobrowolny zapis s pieczięcią tylko moią, jż sama pisać nie vmiem, tedy małżonek móy, je° mść pan Wasili Rohozyński swoym, iako przytomny y zeznawaiący małżonek, y moym ymieniem na mieysce moie ręką swą własną napisał. Do które° nawiększą wiarę y pewność jch mść. pp. przłłe moie, p. Alexander Piaseczyński, p. Hrehorey Roskowsky a pan Jan Tyszkiewicz za vstną proźbą moią rękami swymi podpisali się y pieczęci przyłożyli. Pisan w Kunie, maiętności mey dziedziczney, roku 1620 msca 8bra pirsze° dnia.

V te° zapisu podane° pieczęci przyciśnienych cztyry, a podpis rąk w tę słowa: Wasili Rohozynski, swym y małżonki swey ymieniem. P. Piaseczynski, pieczętarz proszony. Roskowski Hrehory, ręką swą własną. Proszony pieczętarz Jan Tiszkiewicz, ręką.

A jntytulatia v te° zapisu tymi słowy napisana: List zapis ode mnie, Haleny albo Halzki Siemionowny Słupiszanki Wasilowey, przy bytności y s pozwoleniem małżonka me° pana Wasila Rohozyńskie° dany je° mści pan(u) Stephanowi Kyrdeiowiczowi Dżusie z Lachowa, podwoiewodziemu brasławskiemu, na sumę pieniędzy, pożyczonych pieniędzy na pułtora tisiąca złotych polskich. Rok oddania tey sumy na środopoście Postu Wielkie° według stare° calendarza, w roku przyszłym 1622-m przypadaiące°⁶, pod zakładem y wszytkimi obowiązkami, w tym zapisie napisanymi.

Któryż to zapis za podaniem je° mści pana Dżusy a za przyięciem moym vrzędowym wszytek, s początku aż do końca, słowo w słowo, jako się w sobie ma, do xiąg grodzkich jest wpisany, s których y ten wypis roku teraźnieysze° 1623 msca 9bra 11 dnia jest wydan. Pisan v zamku winickim.

 Львівська національна наукова бібліотека ім. В. Стефаника НАН України, від. рукописів, ф. 5, оп. 1, спр. 4105 ІІІ, арк. 97-98зв. Незасвідчена копія. Переклад формулярної частини з української мови.

 ¹ przypadaiącym   ² Далі має бути wymaga. ³ Має бути iaki sąd.   ⁴ kwitu   ⁵ przyznanego   ⁶ przypadaiące

 Підготували: Микола Крикун, Олекса Піддубняк